/tangaran/works.php
mail ԳՐԵՔ ՄԵԶ
Page in Armenian Page in English
Հովհաննես Թումանյան
1869-1923

եՍ ՄԻՇՏ ՁԵԶ ՀԵՏ ԵՄ, ՁԵՐ ՄԵՋ ԵՄ...



ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՐ



28.09.14 / ԱՐՎԵՍՏԱՆՈՑ-Նարինե Թուխիկյան



Ստեղծագործական կյանքի փուլերը
Բանաստեղծու-
թյուններ
Պոեմներ
Լեգենդներ և բալլադներ
Քառյակներ
Պատմվածքներ
Հեքիաթներ
Թարգմանություններ և փոխադրություններ
Քննադատություններ և հրապարակա-
խոսություններ
Ուսումնասիրու-
թյուններ
Հայրենագիտական խաղեր
Ասույթներ
Մեծերը Թումանյանի գնահատմամբ

Խոսքը, նայած թե ինչ մարդուց ում է ուղղված, ամենազորեղ բժիշկն է:

***

Կյանքն` իր ամբողջության մեջ` մեծ է, շատ է մեծ: Կյանքը` տիեզերական կյանք է, և մարդու կյանքի ամբողջ վեհությունն ու քաղցրությունն էլ հենց էն է, որ իր շրջապատի միջոցով ապրի էն մեծ կյանքով: Բայց մարդը սովորաբար չի կարողանում ապրել էն մեծ կյանքով, ապրում է միայն նրա մի մասով-մարդկության կյանքով: Սակայն նույնիսկ դրանով-մարդկության կյանքով ապրելու էլ քչերն են ընդունակ:

***

Այդպես է, փոքրիկ արարածներն են կյանք թունավորում-մեծ արարածները թույն չունեն, նրանք միայն կյանք կարող են տալ: ...Մի թեթև քամի է հարկավոր, որ ցրի այդ կյանք թունավորողներին:

***

Չէ՞ որ աշխարհում մարդիկ կան, որ ապրում են միայն իրենց համար. մարդիկ կան, որ ապրում են ուրիշներին տանջելու համար, մարդիկ էլ կան, որ ապրում են տանջվողներին օգնելու համար:

***

Ասում է` գնացին տեսան Մոլլա Նասրեդինը մի վարար ջրի ափի նստած սպասում է: Ասին` ընչի ես սպասում:-Թե` սպասում եմ գետն անց կենա, որ հետո ես անց կենամ: ճիշտ էսպես. մենք էլ սպասում ենք էս ժամանակն անց կենա, որ մեր ուզած կյանքով ապրենք, պարապենք... ու շարունակ սպասում ենք:

***

Լեզուն է ամեն մի ժողովրդի ազգային գոյության ու էության ամենախոշոր փաստը, ինքնուրույնության ու հանճարի ամենախոշոր դրոշմը, պատմության ու հեռավոր անցյալի կախարդական բանալին, հոգեկան կարողությունների ամենաճոխ գանձարանը, հոգին ու հոգեբանությունը:

***

Գեղեցիկ արվեստների մեջ առանձին կարևորություն է ունեցել միշտ ճարտարապետությունը, որ կոչված է «քարացած երաժշտություն» և, միանգամ ընդմիշտ քարացած կանգնած, չի աղավաղվում ժամանակի հետ:

***

Արվեստը պետք է լինի աչքի նման թափանցիկ, պարզ և աչքի նման բարդ:

***

Մարդիկ կան, ըստ ամենայնի թմրած, լքված ու խորտակված մարդիկ, որ խաղը սովորական բան են կարծում և իրենց մեռելությունը լրջություն են անվանում:
Էդպես չի կենդանի, ապրող մարդը: Նա ոչ թե միայն խաղի պահանջն է զգում, այլև պարզ տեսնում ու նկատում է. որ էն ժամանակ, երբ մենք ծանր նստած մեծ-մեծ բաներ ենք խոսում, խաղն ու նրա նման փոքրիկ համարված բաները իրենց վճռական գործն են տեսնում, կյանք, հոգի, լեզու-մարդ են ստեղծում:

***

Իրեն ճանաչելը ամենամեծ հաղթանակն է:

***

Ինձ էնպես է թվում, թե մի շատ թանկագին բան եմ գտել, այսինքն մարդ եմ գտել: Չէ որ մարդը` գոնե մեզ համար` ամենաթանկ բանն է:

***

Պետք է մարդ, որքան կարող է, իր սիրտը պատսպարի հեռու, թեկուզ չքավորության մեջ: Որքան հնարավոր է, թեկուզ հենց միմիայն խաղաղ լինելու համար: Չէ որ կարելի է պակաս ապրել ու խաղաղ լինել:

*** Մարդիկ կան, որոնց սոսկ միայն գոյությունը, ներկայությունն ավելի շատ գործ է տեսնում, քան թե հազարավորների գործը:

***

Շատ հետաքրքրական բան է, երբ մարդը, թեկուզ ամենահետին, ամենաչնչին մարդը-բաց է անում իր սիրտը: Անդունդներ են սրտերը, լի~քը-լի~քը. ի~նչ չեք գտնիլ այնտեղ:

***

Սքանչելի բան է երկինքը, բայց ո՞վ է գլուխը վեր բարձրացնում:

***

Մարդիկ վերցնենք. ամեն մարդ էլ մարդ է, բայց նրանցից ոմանք ունեն գեղեցիկ աչքեր, գրավիչ կերպարանք, անուշ ձայն և այլն արտաքուստ, կամ խելք ու շնորհք, ազնվություն ու անկեղծություն և այլ առաքինություններ: Սրանք էապես տարբերվում են ընդհանուրից, որոնք զուրկ են այդ բոլորից: Սրանք կենդանի բանաստեղծություններ են, բնության երգերն են: Ճշմարիտ, մի՞թե գեղեցիկ կնոջից ավելի սրտառուչ երգ կա, կամ առաքինի մարդուց ավելի վսեմ բանաստեղծություն:

***

Հիվանդությունն էլ, վիշտ էլ, սովորական անցավոր բաներ են ու թեթևանում են լավ աշխարհքում, լավ մարդկանց մեջ: Իսկ որտեղ մարդիկ են փչացած, գազան ու սրիկա, անազնիվ ու խարդախ են, էնտեղ, իհարկե, դժոխք է: Իսկ դժոխքում կյանքը տանջանք է:

***

Երկրագնդի բոլոր ժողովուրդների ստեղծագործության հիմնական մոտիվը խաղաղության պատգամն է:

***

Մարդ պետք է ապրի իր ժամանակի գաղափարներով, թեկուզ նա տանջվի, զոհվի, բայց պիտի զգա, որ գնում է բարձր ու վեհ գաղափարների ճամփով…. Հեշտ չէ էդ ճամփեն, բայց ո՞ր լավ բանն է հեշտ էս աշխարհում…

***

Հետաքրքրվելով տիեզերական մեծ հարցերով, բնությամբ, մարդ կմոտենա տիեզերքին ու կյանքի մանր խնդիրները կփոքրանան, մարդ էլ չի հուսահատվի:

***

Առհասարակ կարծում են, թե հարեմը ստրկություն է կնոջ համար: Դա սխալ է: Հարեմը ստրկություն չի, այլ շատ ավելի ցած ու ամոթալի մի վիճակ: Ստրուկը կարող է ասել, թե ես աշխատում եմ ու իմ աշխատանքով հա՛մ ուրիշներին եմ պահում, հա՛մ ես եմ ապրում և ավելի շատ ուրիշներն են ապրում իմ աշխատանքով: Իսկ հարեմի կինը ոչ միայն չի աշխատում ու ոչ ոքի չի պահում, այլ ինքն էլ ապրում է իր էգության հաշվին, մի դրություն, որ, եթե չեմ սխալվում, չկա ամբողջ կենդանական աշխարհքում, և միայն մարդն է ստեղծել, զարգացրել ու վերջը պսակել հարեմով:

***

Հաճախ մեր աչքերը նման են պարզ լուսամուտի. ետևը մարդ չկա, տեսնողը չկա կամ թե չէ կա, երբեմն էլ կա` թմրած է, աչքը վրեն չի, կամ ուղղակի քնած է և եթե կուզեք` ամենից ավելի հաճախ կույր է:

***

Նայեցի տիեզերքի մեծությանը, սուզվեցի նրա անեզրության մեջ… Հասու եղա աստղերի կյանքին ու մարդու ոչնչությանը: Նայեցի բնությանը և նրա բոլոր արարածներին: Եվ ինչո՞վ է պարծենում մարդը. նա մինն է նրանցից և ուրիշ ոչինչ, նրանց անգիտակ: Նայեցի բոլոր մարդկանց և իշխաններին, և՛ հասարակին, և՛ աղքատին, և՛ փարթամին: Երջանիկն է ամենից ուժեղը` նրան ոչինչ չի պակասում, նրան ոչնչով չի վախեցնում, նա հանգիստ է ու առողջ: Նայեցի մարդուն իր ծննդյան օրի մինչև մահը – ամեն դիրքի վրա, նա է միայն բարձրը, որ կանգնած է իր ոտքերի վրա, նա է միայն գեղեցիկ, որ լուսավորված է իր սեփական լույսով, իր ներքին լույսով լուսավորվում է իրենից:

***

Եթե աշխարհքը մեզ հետ չի գալիս, մենք պետք է աշխարհքի հետ գնանք: Մեր ուժի պատածը պետք է անենք, ավելին հո չենք կարող:

***

Իշխանությունը մարդկանց կուրացնում է, եթե մարդիկ ավելի փոքր են, քան իրենց պաշտոնը, հարբեցնում է, եթե ավելի տկար են, քան իրենց պաշտոնը:

***

Ճանապարհներ կան, որ տանում են անդունդի, և կույր գնացողը առհասարակ չի նկատում: Երբ որ ափն է հասնում, նոր է նկատում. իսկ շատերը ընկնելուց հետո են իմաստուն դառնում:

***

Իմ կարծիքով սուտ է, որ ասում են` ամեն մի կառավարություն արժանի է իր ժողովրդին: Ընդհակառակը` առհասարակ կառավարությունները արժանի չեն իրենց ժողովուրդներին, և շատ քիչ կառավարություն կարող է լինել, որ արժանի լինի իր ժողովրդին և լինի ժողովրդի հետ ու նրա ներկայացուցիչը: Օրինակ էնպես, ինչպես բանաստեղծը:

***

Խանութում վաճառվող շշի գինիներից հազարից մեկն է իսկականը լինում և սովորաբար կեղծ է լինում, իսկ այգու ողկույզի հյութը ո՛չ կեղծ կարող է լինել և ո՛չ էլ հնար կա կեղծելու: Դրանցից մեկը գինեվաճառն է լցնում, մյուսը` բնությունն ինքը:

***